一指马
yī zhǐ mǎ · nhất chỉ mã
- Một cách nói triết học trong Trang Tử, dùng để chỉ quan niệm rằng vạn vật có thể được nhìn nhận như cùng một thể, còn những phân biệt như “ngón tay” hay “con ngựa” phần nhiều do cách gọi và góc nhìn tạo nên.
- Chỉ tính tương đối của tên gọi, khái niệm và sự phân biệt giữa các sự vật; không nên chấp chặt vào hình thức hay danh mục bề ngoài.
- Một thuật ngữ gợi lối tư duy vượt qua sự đối lập cứng nhắc giữa cái này và cái kia, thường dùng khi bàn về triết học Trang Tử và Công Tôn Long.
一 là một, 指 là ngón tay hoặc chỉ ra, 马 là ngựa. Ghép sát nghĩa có thể hiểu là “một ngón tay, một con ngựa”, nhưng trong cổ văn đây là lối nói triết học về tính tương đối của khái niệm và tên gọi. Từ này hầu như không dùng trong giao tiếp tiếng Việt hiện đại, chủ yếu xuất hiện trong văn viết, nghiên cứu triết học và chú giải cổ văn.