五德终始
wǔ dé zhōng shǐ · ngũ đức chung thủy
- "Ngũ đức chung thủy": học thuyết của Trâu Diễn (nhà Âm Dương, cuối thời Chiến Quốc) cho rằng tính đức của năm nguyên tố Thủy, Mộc, Kim, Hỏa, Thổ tương sinh tương khắc, lần lượt kế tiếp nhau trong vòng tuần hoàn không ngừng, xưa kia người ta dựa vào đó để suy đoán mệnh vận tự nhiên và lý giải sự hưng vong, thay ngôi đổi chủ của các triều đại.
- (Nghĩa rộng) Chu kỳ vận động quay vòng từ kết thúc trở về khởi đầu, lặp đi lặp lại mãi không thôi.
五 = ngũ: số năm; 德 = đức: tính đức, đức tính; 终 = chung: kết thúc, tận cùng; 始 = thủy: khởi đầu (như 'thủy chung'). Nghĩa nguyên văn: 'năm đức tính đi từ tận cùng trở lại khởi đầu', chỉ vòng tuần hoàn của ngũ hành. Trong tiếng Việt từ này giữ nguyên dạng Hán–Việt, chỉ xuất hiện trong văn cảnh triết học, sử học; cách nói thuần Việt gần nghĩa: 'vòng tuần hoàn ngũ hành', 'vận nước xoay vòng'.