三元
sān yuán · tam nguyên
- Ngày mồng một tháng giêng âm lịch, được xem là lúc bắt đầu của năm, tháng và ngày.
- Tên gọi chung của ngày rằm tháng giêng, tháng bảy và tháng mười âm lịch, lần lượt gọi là Thượng nguyên, Trung nguyên và Hạ nguyên.
- Theo Đạo giáo, chỉ ba yếu tố Trời, Đất và Nước; trong một số ngữ cảnh còn chỉ ba cung trời hoặc đạo quán.
- Trong khoa cử và thuật số cổ, chỉ các hệ thống hoặc danh hiệu liên quan đến ba bậc, ba kỳ hay ba chu kỳ; thường gặp trong các cách gọi như tam nguyên cập đệ.
Tam là ba, nguyên là đầu mối hoặc khởi đầu. Từ này chủ yếu dùng trong văn viết, cổ văn, tôn giáo và các lĩnh vực nghiên cứu văn hóa cổ; không đồng nghĩa hoàn toàn với cách nói thuần Việt “ba nguyên”.